Ο Αύγουστος φεύγει σιγά-σιγά. Όπως γράψαμε και στο Η αξία της αδράνειας (Αύγουστος, επιτέλους!), αυτός ο μήνας δεν είναι απλώς διάλειμμα: είναι η ευκαιρία να είμαστε χωρίς να κάνουμε, μια υπενθύμιση ότι υπάρχει κι άλλος τρόπος να ζούμε τη ζωή.
Ο Νίκος Καζαντζάκης περιγράφει τον Αύγουστο ως «τον πιο ανοιχτοχέρη κι αγαπημένο, βαρβάτο νοικοκύρη», με εικόνες γεμάτες μελωμένα φρούτα, αμπέλια και τον πλούτο του τοπίου.
Αυτήν την αίσθηση αποχαιρετισμού και εσωτερικής ανάτασης θέλουμε να μοιραστούμε μαζί σας σ’ αυτή τη Διαδρομή. Μια διαδρομή που δεν ανασκοπεί μόνο το τέλος μιας εποχής, αλλά και το ήρεμο ξεκίνημα μιας νέας.
Γεια σας! Αυτή είναι η δεύτερη "Διαδρομή" μας και εύχομαι να τη χαρείτε!
Ο πίνακας
Ο πίνακας που διαλέξαμε γι' αυτές τις Διαδρομές απεικονίζει την Ύδρα μέσα από την χαρακτηριστική κυβιστική τεχνοτροπία του Έλληνα ζωγράφου Νίκου Χατζηκυριάκου Γκίκα. Βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη.
Ο καλλιτέχνης
Ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας (1906–1994), γεννημένος στην Αθήνα με καταγωγή από την Ύδρα, είναι ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ελληνικής μοντέρνας τέχνης. Σπούδασε στο Παρίσι και επηρεάστηκε βαθιά από τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό, και ιδιαίτερα από τον Ματίς, τον Μπρακ και τον Πικάσο. Στη συνέχεια ενσωμάτωσε τον κυβισμό στη δική του έκφραση, αναπτύσσοντας ένα ιδιαίτερο εικαστικό ύφος όπου η γεωμετρία, το ελληνικό φως συναντώνται με δημιουργικό τρόπο. Ο κυβισμός αποτέλεσε την πιο ριζοσπαστική ρήξη της μοντέρνας τέχνης με τα παραδοσιακά πρότυπα αναπαράστασης. Εγκατέλειψε την προοπτική, την οποία είχαν χρησιμοποιήσει οι καλλιτέχνες για να αποδώσουν τη χωρική διάταξη, από την περίοδο της Αναγέννησης. Στράφηκε μακριά από τη ρεαλιστική αναπαράσταση σε ένα χώρο με κεκλιμένα επίπεδα, χωρίς βάθος.
Αν και έχαιρε διεθνούς αναγνώρισης, παρέμεινε πολύπλευρος: εκτός από ζωγράφος, ήταν γλύπτης, χαρακτικός, σκηνογράφος, εικονογράφος, θεωρητικός της τέχνης και επιμελητής εκθέσεων — συμμετείχε επίσης στην έκδοση του περιοδικού Το Τρίτο Μάτι. Το 1991 παραχώρησε την οικία του στην οδό Κριεζώτου στο Μουσείο Μπενάκη, όπου λειτουργεί ως Πινακοθήκη αφιερωμένη στο έργο του. Τα έργα του στην Εθνική Πινακοθήκη μπορείτε να τα δείτε εδώ.
Οπτική και τεχνική
Το έργο λειτουργεί σαν «αναμνηστική φωτογραφία» ενός τόπου της παιδικής του μνήμης, αλλά αποδίδεται με μοντέρνο τρόπο. Η σύνθεση, με πιθανές βάρκες, σπίτια και αφαιρετική απόδοση του τοπίου, σκιαγραφεί το νησί χωρίς ρεαλιστικές λεπτομέρειες, αλλά με έμφαση στη δομή και τη φωτεινή παλέτα.
Η χρήση των θερμών, γήινες αποχρώσεων συνδυάζονται με ψυχρότερα, αποτυπώνοντας το χαρακτηριστικό τοπίο Ύδρας. Τα έντονα περιγράμματα και οι γραμμές παραπέμπουν σε σκηνογραφικό χαρακτήρα.
Το ποίημα
Πες μου πού πήγε ο Αύγουστος με τα καμπαναριά του
Το γέλιο σου που γέμιζε το σπίτι μας βροχή
Τώρα μας δίνει ο άνεμος γυμνή την αγκαλιά του
Ω πρόσωπο που σκέπασε με μάρμαρο τη γη
Πόσα σβησμένα βλέμματα κοιτάνε όταν κοιτάζεις
Πόσα δεμένα στόματα μιλάνε όταν μιλάς
Ήταν του ήλιου η δύναμη το ρόδο που ωριμάζει
Κλειστά παραθυρόφυλλα τα στήθια που αγαπάς
Είναι καρδιές που μάθαμε σαν γράμματα ανοιγμένα
Είναι τραπέζια όπου κανείς δε θα καθίσει πια
Μια μουσική πανάκριβη που γράψανε για σένα
Τόσες χιλιάδες δάχτυλα για τελευταία φορά
Εσάς που πήρε ο θάνατος βαριά στα δάχτυλά του
Από τα μάτια σας η αυγή πηγάζει σαν νερό
Άστρα σε κάθε μέτωπο και φως τ’ ανάστημά του
Καμιά ζωή δε γράφεται χωρίς το δάκρυ αυτό
Ακουμπισμένες δυο εποχές η μια κοντά στην άλλη
Ω πρόσωπο που φώτισε μια μακρινή αστραπή
Ποια θάλασσα ποια θάλασσα θα `ναι αρκετά μεγάλη
Για να χωρέσει τον καημό που μάζεψ’ η ψυχή;
Σα μυθικό τριαντάφυλλο μια νύχτα ο κόσμος κλείνει
Είναι η πόρτα όπου κανείς δε θα περάσει πια
Είναι του δήμιου η ταραχή του ήρωα η γαλήνη
Ο ποταμός που κύλησε σαν έσπασε η καρδιά
Νάνος Βαλαωρίτης
Από τη συλλογή «Η τιμωρία των μάγων», Ιδιωτική έκδοση, 1947
Στον συγκεντρωτικό τόμο: Νάνος Βαλαωρίτης, «Ποιήματα, 1 (1944-1964)», Εκδόσεις Ύψιλον
- Συνοδέψτε την ανάγνωση ακούγοντας
Εις το επανειδείν, τον επόμενο μήνα (το τελευταίο Σάββατο)!
Με εκτίμηση,
Μαθαίνουμε, διαβάζουμε, ξαναπιάνουμε το νήμα της Ιστορίας
